Nipakar ed Better Mapandan
Sakey ya independiyenteng civic transparency portal parad Baley na Mapandan, Pangasinan.
So baley
Kasaysayan
Ginawa so Mapandan bilang bukod a pueblo nen Disyembre 28, 1887, panamegley na Director General No. 39. Kayari na panaon na kakulangan na pondo (1905–1908) ya impasali lamet ed Mangaldan, impatindeg lamet so baley bilang bukod a munisipalidad nen 1909 bajo na Executive Order No. 10 nen Gobernador Heneral James F. Smith. Inngaranan so baley lapud dakel a tanem na mahamot a pandan ed lugar.
Heograpiya
Mapandan et sakey ya third-class munisipalidad ed say probinsia na Pangasinan, Philippines. It covers sakey ya dalin area na 32.92 km² tan et composed na 15 saray barangay. Say munisipalidad et located ed say western part na Pangasinan, bordered nen say Lingayen Gulf pian say north tan say Agno River floodplain pian say south.
Populasyon
38,228
Census na PSA 2024Sukat na Dalin
32.92 km²
Plano ed Panangusar na Dalin na MPDC 2024Saray barangay
15
DILG / ComelecSaray lokal a tradisyon tan bilay na komunidad
Pandan Festival
Seselebraan ya tinawon ed kumaduan simba na Abril so Pandan Festival pian ipanengneng so kultural a pamana na Mapandan panamegley na street dancing, pageants, tan saray pagtitipon na komunidad.
Plaza na Baley
Say makasaysayan ya sentro na bilay na komunidad tan saray panagtitipon na saray taga-Mapandan.
Agrikultura
Saray kataltalon pagey tan dalin ya dadalusen ed saray baryo na Mapandan—say sentro na agrikultura na munisipalidad.
Mapandan diad saray taon
Manlapud saray barrio ed abalaten na Mangaldan anggad nagmaliw ya bukod ya baley—tan insubli lamet ed Mangaldan. Diad inmunan duaran dekada na Mapandan, nipanengneng so inkasigla tan inkapelas na saray nanlapu ed saman ya baley, saray problema ya inarap na balon baley, tan so determinasyon dan ombangon lamet.
Sakbay na 1887: Saray barrio ed abalaten na Mangaldan
Sakbay ya nagmaliw a bukod ya baley so Mapandan, sakop ni na Mangaldan so lugar. Saray komunidad ed abalaten, a singa say Payapay, Baloling, Apaya, tan Amanoaoac, so nanmaliw ya parte na baley na Mapandan.
Say kilusan pian mangipatalindeg na bukod ya baley et inggapo na samploran lokal ya lider: Antonio Morales, Sabino Prado, Andres Bongato, Ambrosio Calimlim, Valeriano Tamondong, Tomas Aquino, Fulgencio Nato, Filomeno Sarmiento, Jose Lalas, tan Florencio Datuin.
Disyembre 28, 1887: Nagnaliw ya bukod ya baley so Mapandan
Nipatindeg so Mapandan bilang bukod ya baley panamegley na Direction General No. 39, Administration Civil No. 169-C, ya pinirmaan nen Gobernador-Heneral Emilio Bravo. Diad gapo, saray barrio ed abalaten na Mangaldan so namporma ed balon baley: Payapay, Baloling, Apaya, tan Amanoaoac.
Say inmunan sentro na baley: Torres
Say inmunan sentro na balon baley et wala ed lugar ya tatawagen natan ya Barangay Torres. Dakel so tanem ya pandan ed saman ya lugar, tan wala met so simbaan ya nanserbian nen Padre Jose Torres bilang kura paroko. Balet, agmaong so lokasyon lapud asingger ed abalaten ya ketegan tan arawi ed saray komunidad ed amianen.
Insan, inlipat so sentro na baley ed lugar ya datin sitio na Apaya. Say baleg ya parte na dalin ed balon Poblacion et kayarian na pamilya Aquino. Pinaseseg nen Leon Hilario Aquino iray pamilya ya manayam diman diad impangibingay to ed dalin ed saray lote ya pareho so laknab, tan impangiter to na oportunidad ed saray pamilya.
1903: Say epidemya
Baleg so epekto na epidemya ed Mapandan. Duminmen so bilang na totoo, dakel so nanalis ed baley, duminmen so kayarian tan pondo na munisipalidad, tan nagmaliw ya mabigat so problema ed kuarta. Diad census nen 1903, 4,198 so bilang na totoo ed Mapandan.
1905–1908: Insublin Sakop na Mangaldan
Lapud saray problema ed bilang na totoo tan ed kuarta ya resulta na epidemya, insubli so Mapandan ed sakop na Mangaldan ed agnayag ya panaon.
1909: Panangipawil na Baley
Formal ya impatindeg lamet so Mapandan bilang munisipalidad ed silong na Executive Order No. 10, ya pinirmaan nen Gobernador-Heneral James F. Smith.
Kalpasan na impangipawil ed Mapandan bilang bukod ya baley, dinmakel so panagdalus tan panagtanem. Say panagdalus so nanmaliw ya manunan trabaho tan panagmaliw na kuarta ed baley, tan say pagey so nanmaliw ya manunan tanem. Diad saray sinmublay ya dekada, inarap na baley so guerra, okupasyon, tan say pangigapo na panagbangon lamet.
Saray pundasyon na agrikultura
Say pagey so nanmaliw ya manunan tanem na munisipalidad, tan say panangipaalaga ed saray ayep so nanmaliw ya importante ya arum ni ya panagkabiyagan. Anggad natan, nipanengneng ed selyo na munisipalidad iray pundasyon na agrikultura panamegley na saray larawan na pagey, baka, manok, tan baboy.
Dekada 1940: Guerra, okupasyon, tan panagbangon lamet
Say Komadua ya Guerra Mundial so nanpaalangan ed panduruman na saray komunidad ed interon Pangasinan. Diad saray taon kalpasan na guerra, inggapo ed saray komunidad na Mapandan so panagbangon lamet tan saray pananguman ed sosyedad tan ekonomiya. Diad saray sinmublay ya dekada, walay pananguman ed kayarian na dalin, panagdalus, edukasyon, tan saray organisasyon ed komunidad.
Kalpasan na guerra, ginmapo so panagduruman na saray komunidad na Mapandan. Wala lay balon barangay, nanuman so kayarian na dalin, tan ginmapo so organisadon panagpaaligwas na komunidad.
Saray barangay et onpoporma la
Aliwa labat ya say awaran na munisipalidad so importante ya ibaga; importante met so awaran na impanmorma na saray komunidad ed Mapandan.
Sta. Maria — Datin parte na Luyan, ya nanmorma manlapud dalin na daan ya hacienda. Kalpasan na guerra, akapagana iray managdalus ya makayari ed dalin ya dadalusen da. Nagin bukod ya barrio nen 1965.
Golden — Dati ya Amanoaoac North, sakey ya sitio na Amanoaoac. Say ngaran to et nianam ed Golden Distillery ya nag-operasyon kalpasan na liberasyon. Nagin bukod ya barangay so Golden nen 1967.
Torres — Say inmunan sentro na Mapandan, ya walaan na pigaran sitio ya nagmaliw ya bukod-bukod ya barangay ed saman ya panaon.
1967–1973: Panagduruma na komunidad
Opisyal ya inaprobaran so Golden bilang bukod ya barangay nen 1967. Insan, baleg so inaligwas na komunidad, kaiba so panangpaaligwas ed dalan, sistema na danum, panangipaalagey na eskuela, pasilidad ed isport, kooperatiba, panagsanay ed panagdalus, tan saray programa ed kalinisan.
1972 — Nikilala so Golden bilang SEATO/PACD Model Village, tan angawat na pambansan premyo ya initer ed Malacañang nen Setyembre 8, 1972.
1972–1973 — Nagmaliw ya barangay so Coral panamegley na Municipal Council Resolution No. 87 (Mayo 4, 1972), Provincial Board Resolution No. 155 (Agosto 10, 1972), tan Proclamation No. 11 (Abril 25, 1973), ya sinundan na special election parad saray opisyal na barangay nen Mayo 6, 1973.
Baleg so inlakel na populasyon na Mapandan, dinmakel iray serbisyo, tan inaligwas so imprastruktura. Manlapud saray pagsubok ed awaran, ginmapo so panagduruman na ekonomiya na baley.
Panagduruk na populasyon
Tuloy-tuloy so inlakel na populasyon na Mapandan diad komadua ya kalahati na komadalawam ya siglo: 20,094 nen 1980, 25,622 nen 1990, tan 30,775 nen 2000.
Imprastruktura tan saray serbisyo
Pinapalak so saray dalan, eskuela, pasilidad ed salun-at, tan publikon serbisyo na munisipalidad. Dinmakel met so saray organisasyon ed komunidad kasabay na populasyon.
Manlapud balon klasipikasyon na munisipalidad anggad ed panagpalak na serbisyo ed salun-at tan digital ya gobyerno—sinmabi so Mapandan ed komadalawam tan sakey ya siglo ya onlalak so serbisyo, pagmamalaki ed kultura, tan mas makapankonekta ya komunidad.
2002: Balon klasipikasyon na munisipalidad
Nagnaliw so Mapandan bilang komatlon klase ya munisipalidad. Inkilala na munisipalidad so panangidaulo nen datin Mayor Jose Ferdinand Z. Calimlim Jr. ed saray paraan ya nangpapalak ed kita tan nangitulong ed panagtaas na klasipikasyon.
Dekada 2010: Panagselebra ed kultura na Pandan
Nagmaliw ya importantin tinawon selebrasyon na identidad, kultura, tan komunidad na Mapandan so Pandan Festival. Inselebra so komasiyam ya Pandan Festival kasabay na pista na baley nen Marso 11–19, 2018.
2017–2018: Saray inmunan panagusar na digital ed gobyerno
Inggapo na gobyerno na munisipalidad so panangipagawa na online ya paraan pian maligen ya nanengneng ed internet so impormasyon na gobyerno, publikon abiso, impormasyon ed kalamidad, tan saray anunsio parad komunidad.
2022–2024: Panangipalawak ed saray serbisyo na salun-at
Tinulongan na pambansan pondo parad imprastruktura ed salun-at so panagpaaligwas na Mapandan Super Health Center. Diad General Appropriations Act na 2022, wala so ₱6.5 milyon parad proyekto. Inagyan na seremonya so inmunan yugto nen Marso 15, 2024, pian mas ma-access so laboratoryo, serbisyo ed ngipen, tan manunan serbisyo ed salun-at na saray taga-Mapandan tan asingger ya komunidad.
Dekada 2020: Saray Serbisyo na Gobyerno et Onusar la na Digital ya Teknolohiya
Mas ondadakel so panangusar na gobyerno na Mapandan ed saray digital ya paraan pian mangiter na impormasyon. Kaiba dia iray impormasyon tan giya no panon mausar so national ya plataporma na eGovPH.
2024: Say Mapandan Natan
Lapud 130 taon kayari na impatindeg bilang pueblo, say Mapandan et sakey a munisipalidad ya 15 barangay ya walay populasyon na 38,228. Say historia to et niwala ed migrasyon, agrikultura, organisasyon na komunidad, lokal a gobierno, kultural a tradisyon, tan tuloy a puhunan ed pampublikong serbisyo.
Nanlapuan na Impormasyon: Mayor Karl Vega, “History of Mapandan” — YouTube
Mapandan diad census
| Taon | Populasyon |
|---|---|
| 1903 | 4,198 |
| 1918 | 6,049 |
| 1939 | 7,286 |
| 1948 | 9,836 |
| 1960 | 13,065 |
| 1970 | 16,653 |
| 1980 | 20,094 |
| 1990 | 25,622 |
| 2000 | 30,775 |
| 2010 | 34,439 |
| 2020 | 38,058 |
| 2024 | 38,228 |
Nanlapuan na Impormasyon: Philippine Statistics Authority, Census na Populasyon (1903–2024)
Anto so Better Mapandan?
Say Better Mapandan et sakey ya independiyenteng portal ya mangipapanengneng na impormasyon na gobyerno ed publiko, ya ginawa tan aasikasowen na saray boluntaryo. Parte iya na BetterGov.ph inisyatiba ya mangipagawa na saray website ya bukas tan maligen ya mausar, pian naiter so impormasyon nipaakar ed gobyerno tan komunidad ed saray munisipalidad na Pilipinas.
Say Misyon Mi
Say gagala mi et pian saray impormasyon na gobyerno et maligen ya naanap, natalosan, tan nausar na balang residente na Mapandan. Manisia kami ya say bukas ya datos et mangpapabiskeg ed demokrasya tan mangiter na pakayari ed saray komunidad pian makiparte ed lokal ya pananguley.
Panon to Mantrabaho
Titiponen mi ed sakey ya website ya maligen ya mausar iray publikon datos na gobyerno—manlapud saray audit report na COA, census data na PSA, saray impalapag ya impormasyon na munisipalidad, tan saray dokumento ya impalapag na gobyerno na probinsia. Balang impormasyon et walaan na malinew ya nanlapuan tan panangilala ed source to.
Open Source
Bukas ed publiko so source code na website. Saray developer et nayarian dan ontulong, manusisa, tan mangpaaligwas ed plataporma.
Nengnengen ed GitHub →Independent
Say Better Mapandan et independent civic transparency portal. Aliwa iya opisyal a website na gobierno tan aliwa iya kaabay, inendorso, odino pinatatakbo na Municipality of Mapandan odino arum a ahensya na gobierno.
Pinapakewilian na Volunteers
Say website et ginawa tan aasikasowen na saray boluntaryo. Anggapo so pondo na gobyerno ya uusaren. Gastos na saray totoo na Mapandan: ₱0.
Makisali
Omaaligwas so Better Mapandan lapud panagtulongan tan pakikiparte na komunidad. Saraya so saray paraan pian makatulong ka:
I-ulat so Aliwan a Tama a Impormasyon
Wala tay nanengneng ya aliwa? Tulungan mo kami pian manmali ya dugan impormasyon so datos diad impangireport na saray kamalian.
Ireport so Kamalian →Mang-contribute na Code
Saray developer et nayarian dan mangidagdag na saray feature, mangipapetek na saray problema ed code, odino mangpaaligwas ed accessibility na website ed GitHub.
Manggawa na Fork ed GitHub →I-verify so Datos
Tumulong ed panangipaseguro ya duga so impormasyon na gobyerno diad impangikompara ed saray opisyal ya nanlapuan na impormasyon.
Ipasabi so resulta na panangipaseguro →I-share ed Saray Residente
Ipakabat so Better Mapandan pian mas dakel nin residente so makaanap na impormasyon na gobyerno.
Mahalagang Abiso
Say Better Mapandan et independent civic transparency portal. Aliwa iya opisyal a website na gobierno tan aliwa iya kaabay, inendorso, odino pinatatakbo na Municipality of Mapandan odino arum a ahensya na gobierno.
Say impormasyon ya ipanengneng ed site a saya et tinipon manlapud pampublikong available a source na gobierno tan community research. Anggaman pagpipilitan min eksakto, ag mi masiguro so kumpleto odino agnagalang na amin a datos. Parad opisyal a impormasyon na gobierno, bisitaen so mapandan.gov.ph odino mikonekta a tampol ed gobierno na munisipalidad.